Jastarnia – miasto

Leżąca w sercu Półwyspu Helskiego 4-tysięczna gmina miejska Jastarnia, którą tworzą jeszcze dwie miejscowości – Jurata i Kuźnica, jest pierwszą jak dotąd gminą na terenie powiatu puckiego, w której spotkać można polsko-kaszubskie nazwy ulic. To nie jedyne ślady świadczące o etnicznej odrębności tutejszej ludności. Nordowi Kaszubi, przez wieki żyjący z rybołówstwa, do dziś zachowali i nadal pielęgnuj ą s woj ą kulturę, język oraz unikatowe obrzędy i zwyczaje. W sezonie turystycznym gminę Jastarnia odwiedza ok. 1 min turystów. Magnesem jest mierzej owe wybrzeże z piaszczystymi plażami o ekspozycji południowej i ciągami wydm od strony otwartego morza. Turystów przyciąga także możliwość wypoczynku zarówno nad Wielkim, jak i Małym Morzem, czyli otwartym Bałtykiem i Zatoką Pucką. Płytkie i ciepłe wody zatoki stanowią idealne miejsce dla rodzin z małymi dziećmi, pragnących zażywać morskich i słonecznych kąpieli, jak również amatorów żeglarstwa deskowego. Specyficzny klimat – o przeważających cechach morskich, oraz wilgotne powietrze o zwiększonej zawartości jodu i aerozolu morskiego sprawia, że do Jastarni szczególnie chętnie przyjeżdżają turyści z dużych aglomeracji miejskich i przemysłowych.

Do dyspozycji mają liczącą 25 tys. miejsc nowoczesną bazę noclegową, na którą składają się hotele, pensjonaty, ośrodki wczasowe i sanatoryjne, kwatery prywatne i kempingi. Towarzyszy im bogate zaplecze rekreacyjne w postaci kortów tenisowych, basenów, sal konferencyjnych, solariów, gabinetów fizykoterapii i odnowy biologicznej. Znaczna jego część zlokalizowana jest w Jastarni oraz Juracie – ekskluzywnym kąpielisku morskim powstałym po I wojnie Św., gdzie chętnie pokazują się politycy, biznesmeni, aktorzy i twórcy telewizyjnych programów.

Mając na uwadze dalszy rozwój turystyczny gminy, samorząd ma w planach budowę mariny jachtowej z 650 stanowiskami, kompletnym serwisem remontowym i miejscami do zimowania łodzi. Planuje się także budowę parku wodnego z zapleczem rewitalizacyj-nym i rekreacyjnym oraz wioską rybacką. Zaawansowane są też prace nad koncepcją sieci ścieżek rowerowych wokół Zatoki Puckiej.

W czasie, gdy brak było połączeń drogowych pomiędzy osadami lezącymi nad Zatoką Pucką, kwitła lokalna żegluga towarowa, której głównym ośrodkiem była Rewa, znajdująca się dzis w gminie Kosakowo. Drewniane żaglowce transportowały do Gdańska. Pucka, a później tez Gdyni i Helu, głównie drewno, torf materiały budowlane. Korzystne położenie Rewy nad niewielką zatoczką, osłoniętą piaszczystą mierzeją nazywaną przez rybaków Szperkiem, również dzisiaj stanovi/i jeden z największych atutów tej gminy.

Największą osobliwością przyrodniczą Kosakowa jest Mierzeja Rewska, zwana tez Cyplem Rewskim lub Szperkiem. Gdy obniża się poziom wód w zatoce, ta piaszczysta ławica o szerokości 40 – 50 m u nasady, wyłania się z wody niemal na długość 1 km tworząc naturalne molo, które upodobały sobie okoliczne mewy. Usypany przez te same prądy morskie co Mierzeja Helska, rewski Szperk, jest częścią dużej, 2-metrowej mielizny Mewia Rewa, znanej także jako Ryf Mew lub Rybitwia Mielizna, ciągnącej się pod powierzchnią wody az po Kuźnicę. Przy niskim stanie wody w Zatoce Gdańskiej mielizna również wynurza się z wody. Gdyby nie Głębinka (Depka), sztucznie przekopane przejście dla statków zmierzających do Pucka i portów półwyspu, można by przejść do Kuźnicy suchą stopą.

Jezioro Żarnowieckie o powierzchni 1432 ha to największe w pasie pobrzeża jezioro o długości 7,6 kilometrów, szerokości 2,6 kilometra i maksymalnej głębokości 16,6 metra. Dno jeziora znajduje się poniżej poziomu morza (kryptode-presja). Jezioro Żarnowieckie rozciąga się na Wysoczyźnie Żarnowieckiej na wysokości 1,5 m n.p.m. Z odległym o 4 km morzem łączy je rzeka Piaśnica, wzdłuż której przebiegała granica między Prusami Królewskimi a Polską, a w okresie międzywojennym granica między Polską a Niemcami. Jezioro zyskało sławę dzięki próbom zlokalizowania w jego pobliżu pierwszej w Polsce elektrowni jądrowej, jednak dzięki naciskom opinii publicznej budowę przerwano w roku 1989. Ostatecznie nad jeziorem zbudowano w roku 1983 największą w Polsce elektrownię szczytowo-pompową w Czymanowie, która wykorzystuje jezioro Żarnowieckie jako zbiornik dolny. Zbiornik górny, wybudowany na pobliskim płaskowyżu, jest całkowicie sztuczny, ma powierzchnię 135 ha i mieści 13 min nr wody. Dwukrotnie w ciągu dnia 3 min nr wody przepływa pomiędzy elektrownią a zbiornikiem, rurami o średnicy 7 m. Warto się tu zatrzymać i wejść na koronę zbiornika, skąd roztacza się wspaniała panorama Jeziora Żarnowieckiego. Położenie w otoczeniu wysokich wzgórz morenowych i bliskość morza sprawiają, że zawsze wieją tu z różnych kierunków wiatry o sile nieznacznie mniejszej niz nad morzem. Około 1/3 obszaru jeziora jest stosunkowo płytka i stwarza doskonałe warunki do uprawiania windsurfingu. Jako jedno z nielicznych tak dużych jezior nie jest objęte strefą ciszy i można tu uprawiać sporty motorowodne.

Największą miejscowością nad jeziorem jest Nadole, które w ostatnich latach staje się coraz częstszym miejscem odwiedzanym przez turystów, a także oazą spokoju, szczególnie dla mieszkańców Trójmiasta, coraz liczniej budujących tutaj domki letniskowe. Przystań, wypożyczalnie sprzętów i możliwości uprawiania sportów wodnych oraz doskonałe warunki dla miłośników wędkarstwa sprawiają, że teren ten staje się coraz bardziej atrakcyjny dla wczasowiczów Godnym polecenia jest skansen “ ZAGRODA GBURSKA”. w którym można obejrzeć XIX-wieczne budynki gospodarcze: stodołę, stajnię, wozownię oraz chatę gbura wyposażoną w oryginalne meble. Ciekawostką jest figurka w drzewie, usytuowana w centrum Nadola. Drzewo to zostało złamane przez wywrotkę wiozącą materiał budowlany do elektrowni. Postanowiono jednak je zachować na pamiątkę i wypełniono betonem, a w jego wnętrzu usytuowano figurę Chrystusa. Następnej wiosny drzewo wypuściło listki i do’ dziś pięknie rośnie.

Lubkowo to wieś usytuowana na wschodnim brzegu jeziora. Pierwsze wzmianki o jej istnieniu pochodzą z roku 1245, wymieniana wśród posiadłości klasztoru żarnowieckiego. Obecnie jest to mała, malownicza miejscowość ze strzeżonym kąpieliskiem, gdzie można wypożyczyć kajaki lub pobierać nauki pływania na desce surfingowej.

Jezioro ma bardzo słabo rozwiniętą, ale malowniczą linię brzegową. Wschodnia jego strona jest częściowo zalesiona, rozciąga się u podnuza wyniesienia o wysokości 102,4 m, zwanego Górą Zamkową. Zapewne z powodu jej naturalnej obronności wzniesiono tutaj w IX lub w X wieku grodzisko, pełniące funkcję lokalnego ośrodka władzy. Około XII wieku, w nieznanych okolicznościach, gród przestał istnieć. Może został zdobyty i spalony? Archeolodzy natrafili na zwęglone resztki palisady. Na platformie szczytowej wzgórza zachowały się wyraźne ślady po dawnym osadnictwie. Teren grodziska ma owalny kształt i otoczony jest wałem, dochodzącym do 2 m wysokości, umocnionym kamieniami i fosą. Grodzisko pokryte jest obecnie wspaniałym, starym lasem bukowym.

Na temat Góry Zamkowej krążą liczne podania. Jedno z nich tak tłumaczy genezę powstania Zamkowej Góry: W zamierzchłej przeszłości stał tu zamek, a w nim mieszkała niezwykłej urody królewna. Pewnego razu, wybierając się do kościoła w Żarnowcu, barwiła swe liczko i przeglądając się w zwierciadle raz po raz powtarzała, ze nie ma śliczniejszej panny na świecie. Dziewczę służebne myśląc o obrazie Matki Bożej, odpowiedziało, ze zna śliczniejszą panienkę. Na te słowa królewna rozgniewała się i wykrzyknęła: „Jeśli nie jestem najpiękniejsza niech się zamek pod ziemię zapadniej” Jak rzekła tak się stało, warownia z hukiem pogrążyła się w wodach jeziora. Zaklęcie z ..zapadłego zaniku” może zdjąć jedynie rycerz na białym koniu, który przejedzie drogą z klasztoru żarnowieckiego na Górę Zamkową, objedzie ją wkoło zawróci do Żarnowca. Wszystko to jednak musi trwać nie dłużej niż czytanie ewangelii. Podobno jest jeszcze inny sposób na zdjęcie zaklęcia. Trzeba w niedzielę palmową przebiec milczkiem drogę z Żarnowca na górę, całując wszystkie napotkane po drodze zwierzęta. Porwał się na to zadanie kiedyś pewien chwat z Żarnowca, ale spotkawszy ropuchę nie zdobył się na pocałunek i zamek zapadł się wtedy jeszcze głębiej w toń jeziora.

Atrakcyjne położenie, niepowtarzalne krajobrazy, a przede wszystkim bliskość Bałtyku to niezaprzeczalne walory turystyczne, występujące na terenie NORDY. Unikalne zakątki przyrodnicze, interesująca flora i fauna znacznie zwiększają wartości ekoturystyczne terenu. NORDA to wymarzone miejsce dla miłośników przyrody. W licznych rezerwatach można podziwiać rzadkie gatunki drzew, krzewów i roślin zielonych. NORDA to również raj dla ornitologów. Mogą oni obserwować ptactwo, które w czasie dwóch corocznych migracji (wiosna i jesień) zatrzymuje się tu, by nabrać sił do dalszej wędrówki, a zadbane, przemyślane ścieżki przyrodnicze ułatwiają spacer i uprzyjemniają poznawanie piękna lokalnego krajobrazu. Zalesione wąwozy, porośnięte skarlałymi sosnami wydmy, jak również wznoszące się stromo klify i podmokłe, zalewowe brzegi nadmorskie czynią z NORDY teren o unikalnych walorach krajobrazowych. Najcenniejsze pod tym względem objęte są ochroną prawną Nadmorskiego Parku Krajobrazowego.

NADMORSKI PARK KRAJOBRAZOWY

Nadmorski Park Krajobrazowy (NPK) został utworzony w styczniu 1978 roku. w celu ochrony unikatowej przyrody tutejszego terenu. Powierzchnia parku wynosi 18 804 ha, w tym Zatoka Pucka-11 352 ha, część lądowa -7 452 ha i otulina 17 540 ha. Zatoka została pierwszym w Polsce obszarem wód morskich objętym ochroną. W1992 roku włączono ją do Bałtyckiego Systemu Obszarów Chronionych (Baltic Sea Protected Areas – BSPA), utworzonego pod auspicjami Komisji Helsińskiej. Zatoka Pucka jest więc objęta ochroną krajową (jako część Nadmorskiego Parku Krajobrazowego) i ochroną międzynarodową (jako rezerwat wodny Bałtyckiego Systemu Obszarów Chronionych).

Swymi granicami Nadmorski Park Krajobrazowy obejmuje pas wybrzeża od Białogóry, po Półwysep Helski, wewnętrzną Zatokę Pucką wraz z jej zachodnimi wybrzeżami oraz Rewę i Mechelinki. Obszar ten cechuje się znacznym zróżnicowaniem krajobrazu i szaty roślinnej. Obejmuje wyjątkowe tereny o wysokich walorach przyrodniczych, kulturowych i bardzo atrakcyjnych wartościach rekreacyjnych. Ze względu na usytuowanie w strefie nadmorskiej NPK chroni ekosystemy styku lądu i morza. Ponadto występują tu wszystkie typy brzegu morskiego, charakterystyczne dla południowego Bałtyku: klifowe, wydmowe i zalewowe.

Z parkiem i jego niepowtarzalnymi siedliskami związane jest występowanie cennych i rzadkich gatunków flory i fauny Ciekawostką parku są łąki halofilne w ujściach pradolin. Charakterystyczne są, wysunięte najbardziej na wschód w Europie, torfowiska wysokie typu atlantyckiego.

Lasy stanowią 47% powierzchni lądowej parku i pełnią funkcję ochronną gleby. Spełniają również rolę umocnień wydm i klifów. Zaliczane są do grupy borów. Dominującym gatunkiem jest sosna z domieszką brzozy, olchy i dębu. W okolicy Rozewia występuje płat lasu bukowego, który ze względu na swoje walory został uznany za rezerwat przyrody. Z roślinności zielnej do gatunków bardziej rozpowszechnionych należą: turzyca piaskowa, piaskownica zwyczajna, chroniony mikołajek nadmorski i groszek nadmorski. W parku spotkać można dużą grupę gatunków rzadkich w skali kraju oraz reliktowych. Należą do nich: babka nadmorska, jarnik solankowy, wrzosiec bagienny, woskownica europejska, malina moroszka. ponikło wielołodygowe, bażyna czarna, kosaciec syberyjski, mieczyk dachówkowy, storczyk i inne.

Różnorodna i ciekawa jest ornitofauna. I\la terenie parku stwierdzono występowanie stu kilkudziesięciu gatunków ptaków, m.in. myszołowów, krogulców, batalionów, brodźców, oharów, krzyżówek, cyranek. Liczna jest grupa mew i rybitw. Szczególnie zauważalne są wiosenne i jesienne przeloty ptaków. Na wodach Zatoki Puckiej przez cały rok przebywa wiele gatunków ptaków wodnych i błotnych. Jesienią zlatują się tutaj gromadnie łabędzie i dzikie kaczki, które okolice Zatoki Puckiej upodobały sobie jako teren najlepiej przystosowany do przetrwania zimy.

Nieznaczne zasolenie i duża przejrzystość wód Zatoki Puckiej stwarzają jedyne w swoim rodzaju warunki środowiskowe. Świat roślinny i zwierzęcy zatoki składa się więc z gatunków morskich, słonawo- i słodkowodnych. Z roślin typowych dla wód słonawych, płytkich i dobrze prześwietlonych, należy wymienić ramienicę bałtycką, z roślin kwiatowych -trawę morską i zamętnicę błotną. Ponadto występują tu zespoły glonów-zielenic, brunatnie czy krasnorostów. Wiele żyjących w zatoce organizmów zwierzęcych nie notowanych jest w pozostałych wodach Polski. Faunę morską reprezentują m.in. skorupiaki -dłużlik. stulnik, kiełża, małża. Fauna słodkowodna to m.in. pijawka rybia, ośliczka, ślimak— błotniarek, zawójka, zagrzebka. Występnie tu wiele gatunków ryb, np. ciernik, płoć. szczupak. okoń, węgorz, łosos, sieja czy śledź. Pojawiają się również foki szare i morświny. Zatoka Pucka jest jedynym w swoim rodzaju akwenem o niepowtarzalnym charakterze.

Na terenie parku występują cenne zabytki kulturowe i historyczne, związane zarówno z kaszubską kulturą jak i tradycjami morskimi. W okolicach wsi Rzucewo zachowały się ślady osady pradziejowej lowcowfok, datowanej na III-II tysiąclecie p.n.e. W Jastarni są ślady osadnictwa sprzed dwóch tysięcy lat. Na szczególną uwagę zasługują zabytkowe założenia przestrzenne wsi tworzonych głównie w XIII i XIV wieku (Hel, Jastarnia, Wielka Wies, Swarzewo, Chłapowo, Rewa). Natomiast w Helu znajduje się zespół zabytkowych, szczytowych domków rybackich, pochodzących z przełomu XVIII i XIX wieku. Najstarsze obiekty architektoniczne NORDY pochodzą z Xlii oraz XIV wieku (kościoły w Pucku i Helu). Perłą urbanistyczną jest zachowany rynek i układ ulic starego miasta w Pucku, o średniowiecznym założeniu. Z dawnych latarni morskich pozostała bliza (jak nazywana jest przez Kaszubów latarnia) z połowy XVIII w. w Rozewiu.

Siedziba Zarządu Nadmorskiego Parku Krajobrazowego:

84-120 Władysławowo, ul. ks. Merkleina 1

tel. (058) 674 06 85, fax (058) 674 03 11

www.npk.wla.pl

REZERWATY PRZYRODY I INNE CIEKAWOSTKI PRZYRODNICZE

HEL

Nadmorską specyfikę Półwyspu Helskiego określa kilkadziesiąt kilometrów dzikich plaz, wydm białych i szaiych, bór sosnowy, w którym rosną tez brzozy, dęby i olchy. Okazy helskiej flory to roślinność wydmowa: mikołajek nadmorski, kacanki piaskowe, babka nadmorska, jarnik solankowy. Świat zwierzęcy reprezentują w lasach sarny, dziki, lisy, zające, a także rzadki juz widok niejadowitego węza – gniewosza plamistego. Mierzeja Helska jest również ostoją dla wielu gatunków ptaków: mew, rybitw, kaczek, gęsi, łabędzi, skowronków, rudzików, drozdów, kosów, mysikrólików, kawek, gawronów, sójek i ptaków drapieżnych: orłów, sokołów, myszołowów, jastrzębi i krogulców. Jest tez rajem dla miłośników przyrody i ornitologów. gdyż znajduje się na szlakach przelotów wiosennych i jesiennych wędrówek ptaków.